عالم جن و شياطين
نقاط ضعف و ناتواني جنيان :
جن ها و شياطين مانند انسان نقاط ضعف و قوت دارند، از جمله نقاط ضعف جن و شياطين اين است كه خداوند مي فرمايد:
{إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفاً}النساء: ٧٦
(بيگمان نيرنگ شيطان هميشه ضعيف بوده است).
برخي از نقاط ضعف شياطين را بشرح زير تقديم مي داريم.
1- جن و شياطين بر بندگان صالح تسلط ندارند
خداوند متعال قدرت و توانی را به شیطان نداده است که با اجبار و اکراه مردم را به کفر و گمراهی بکشاند:
{إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلاً} الإسراء: ٦٥
(بيگمان سلطهاي بر بندگان (مخلص و مؤمن) من نخواهي داشت، و همين كافي است كه (ايشان در پناه خدايند و) پروردگارت حافظ و پشتيبان (اين چنين بندگان) است) .
{وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِم مِّن سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ} سبأ: ٢١
(شيطان هيچ گونه قدرتي بر آنان نداشت (تا با آن بتواند ايشان را به پيروي از خود وادارد . تنها كاري كه از دست او ساخته است، وسوسه بوده و اين هم بدو داده نشده است) مگر بدان خاطر تا بدانيم كه چه كسي به آخرت ايمان ميآورد، و چه كسي درباره آن متردّد ميماند).
معني و مفهوم آيه اين است كه شيطان راهي برای تسلط بر بندگان در دست ندارد. ايشان نه از راه حجت و دليل و نه از راه قدرت و زور چنین توانی در دست ندارد؛ شيطان خود نيز متوجه اين واقعيت شده:
{قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الأَرْضِ وَلأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ . إِلاَّ عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ} الحجر: ٣٩ - ٤٠
(گفت: پروردگارا! به سبب اين كه (به خاطر اين انسان) مرا گمراه ساختي، (معاصي و اعمال زشت را) در زمين برايشان ميآرايم و جملگي آنان را گمراه مينمايم. مگر بندگان گزيده و پاكيزه تو از ايشان. (كه چون دلهايشان به ياد تو آباد است، تلاش من در حق آنان بر باد است)).
شيطان بر بندگاني سلطه دارد كه به كفر او راضي هستند و با طيب خاطر از وي پيروي مي كنند.
{إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ}الحجر: ٤٢
(بيگمان تو هيچ گونه تسلّط و قدرتي بر بندگان من نداري، مگر آن گمراهاني كه (به وسوسه تو گوش فرا بدهند و) به دنبال تو راه بيفتند).
شيطان روز قيامت خطاب به پيروان خود كه آنان را گمراه كرده و به نابودي كشانده است، ميگويد:
{وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي}ﭼ إبراهيم: ٢٢
(و من بر شما تسلّطي نداشتم (و كاري نكردم) جز اين كه شما را دعوت (به گناه و گمراهي) نمودم و شما هم (گول وسوسه مرا خورديد و) دعوتم را پذيرفتيد).
سلطان و قدرتي كه شيطان در دست دارد این است که آنان را برای گمراهي و بي راهه رفتن آماده میکند، بگونه اي كه آنان را به شرك و كفر تحريك مي نماید.
شيطان بنا به دليل و حجت دوستانش را فرا نمیخواند، بلكه بنا به دعوتي محض او را اجابت كرده اند . چون دعوت شيطان موافق با اغراض و خواسته هاي آنان بوده است. پس دوستان شيطان كساني هستند كه عليه خود كمك گرفتند، چون با وي موافقت نمودهاند و از وي تبعيت كردهاند. وقتي آنان خود را حواله شيطان كرده و تسليم او شدند، خداوند بعنوان مجازات شيطان را بر آنان مسلط كرد . خداوند هرگز شيطان را بر بندگان خود مسلط نمي كند تا اينكه بنده خود به وسیلهی شرك و پيروي از شيطان دَرِ تسلط وي را بر خود نگشايد، آنگاه از جانب خداوند بر او مسلط مي شود.
شيطان در اثر گناهان بر مؤمنين مسلط مي شود
در روايات آمده که خداوند همراه قاضي است مادام كه قاضي ستم نكرده باشد، هرگاه قاضي ستم كند از وي اظهار برأت نموده و شيطان را بر وي مسلط مي كند.(حاكم وبيهقي، صحيح الجامع 2/130)
2- هراس شيطان از بعضي بندگان و فرار کردنش در برابر آنها
وقتي بنده به معني صحيح كلمه مسلمان شود، ايمان در دل او جاي پيدا كند و پاي بند حدود و ضابطه خداوند باشد، آنگاه شيطان از وي هراس داشته و فرار مي كند. رسول الله صلى الله عليه وسلم درباره حضرت عمر چنين نيز فرموده است:
«اني لانظر الي شياطين الجن و الانس قد فروا من عمر»
(من شيطان جن و انس را مي بينم كه از عمر فرار مي كنند).( صحيح /ترمذي: 3/206 شماره: 2914)
در صحيح بخاري از حضرت بن ابي وقاص آمده است: رسول الله صلى الله عليه وسلم خطاب به حضرت عمر رضی الله عنه فرمود : «والذي نفسي بيده ما لقيك الشيطان سالكاً فجاً الا سلك فجاً غير فجك»
(سوگند به ذات کسی که جان من در دست وی است، اي عمر! هرگاه شيطان تو را در يك مسير ببيند، راهش را تغيير داده و مسير ديگري رش میپیماید).(بخاري: 6/339 شماره: 3494)
اين ترس و فرار شيطان منحصر به عمر رضی الله عنه نيست، بلکه هر كس كه ايمانش قوي باشد، بر شيطان چيره مي شود و او را ذليل مي كند، در حديث در اين باره چنين آمده است:
« إن المؤمن لينصي شيطانه كما ينصي أحدكم بعيره في السفر » - رواه احمد–
(مؤمن، پيشاني شيطان را مي گيرد و او را مهار مي كند، همانطور كه انسان شتر متمرد را مي گيرد، آن مهار مي كند و بر آن غالب مي شود) .
حتي گاهي مسلمان قرينش (جنی كه همواره با وي همراه است) تحت تاثير قرار مي دهد و او را تسليم خود مي كند. امام مسلم در صحيح خود از حضرت عبدالله بن مسعود رضی الله عنه روايت مي كند که پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود:« ما منكم من أحد إلا وقد وُكّل به قرينه من الجن وقرينه من الملائكة)، قالوا: وإياك يا رسول الله؟ قال: (وإياي، إلا أن الله أعانني عليه فأسلم، فلا يأمرني إلا بخير».
(بر هر كدام از شما همراهي از جن ها و همراهي از فرشتگان گماشته شده است. سؤال شد: بر شما نيز اي رسول خدا؟ فرمود: آري. البته خداوند در برابر او مرا ياري كرده، و مسلمان شده است، پس جز به كارهاي خير مرا امر نمیكند).( مسلم: 4/2167 شماره: 2816)
3- جنيان براي حضرت سليمان مسخر بودند
خداوند متعال از جمله آنچه براي حضرت سليمان u مسخر كرده بود، جن ها و شياطين بودند. جن و شياطين براي حضرت سليمان كار مي كردند و حضرت سليمان هر كدام را كه معصيت مي كرد عذاب مي داد و راهي زندان مي كرد:
{فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاء حَيْثُ أَصَابَ . وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاء وَغَوَّاصٍ . وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ} ص: ٣٦ - ٣٨
(پس ما (دعاي سليمان را برآورده كرديم و) باد را به زير فرمان او درآورديم . باد برابر فرمانش به هر كجا كه ميخواست، آرام حركت ميكرد. و به زير فرمان او درآورديم همه بنّاها و غوّاصان ديو را . و گروه ديگري از ديوها را در غل و زنجير به زير فرمان او كشيديم (تا از فساد و اذيّت و آزارشان به مردم جلوگيري نمايد)).
تسخير جن و انس برای سلیمان با این شیوه این است که خداوند به دعای وی پاسخ داده آنگاه که رو به درگاه خداوند گفت:
{وَهَبْ لِي مُلْكاً لَّا يَنبَغِي لِأَحَدٍ مِّنْ بَعْدِي} ص: ٣٥
(و حكومتي به من عطاء فرماي كه بعد از من كسي را نسزد (كه چنين سلطنت و عظمتي داشته باشد)).
اين دعا همان دعايي است كه حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم را از بستن و اسير كردن جن منع كرد، آنگاه كه شعله آتشي را آورده و مي خواست آن را به صورت رسول الله صلى الله عليه وسلم بيندازد. در صحيح مسلم از حضرت ابي الدرداء روایت شده که رسول الله ص بلند شد، شنيديم كه مي گفت:«اعوذ بالله منك» از شر تو به خدا پناه مي برم. بعد سه بار فرمود: «العنك بلعنة الله» لعنت خدا را بر تو مي فرستم و دستش را چنان دراز كرد كه گوئي چيزي را مي گيرد.
وقتي از نماز فارغ شد عرض كرديم: اي رسول خدا! چيزي را از تو شنيديم كه قبلاً در نماز چنين چيزي را از تو نشنيده بوديم و تو را ديديم كه دستت را دراز مي كردي. رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود:
« إن عدوّ الله إبليس جاء بشهاب من نار ليجعله في وجهي، فقلت: أعوذ بالله منك ثلاث مرات، ثم قلت: ألعنك بلعنة الله التامة، فلم يستأخر ثلاث مرات، ثم اْردت أخذه، والله لولا دعوة أخينا سليمان لأصبح موثقاً يلعب به ولدان أهل المدينة».
(شيطان دشمن خداوند، شعله اي از آتش را آورده بود تا آن را به صورت من بياندازد. سه بار گفتم: از شر تو به خدا پناه مي برم. بعد سه بار گفتم: لعنت خدا را بر تو مي فرستم. او عقب نرفت، بعد خواستم او را بگيرم و اسيرش كنم. بخدا سوگند اگر دعاي برادرم سليمان نبود، او را اسير ميكردم و بچه هاي مدينه با او بازي مي كردند). اين جريان بيش از يك بار به وقوع پيوسته است.
4- جن ها از ارائه معجزات عاجزند
جن و شياطين از ارائه معجزهاي كه انبياء براي تأييد نبوت خويش نشان دادهاند، عاجز و ناتوانند.
وقتي بعضي از كفار مدعي شدند كه قرآن ساخته و پرداخته شياطين است، خداوند متعال فرمود:
{وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ . وَمَا يَنبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ . إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ} الشعراء: ٢١٠ - ٢١٢
(اين قرآن را شياطين فرو نياوردهاند (و بلكه جبريل آن را فرو آورده است). (اصلاً اين كار) ايشان را نسزد، و توانائي (چنين كاري را) ندارند. قطعاً ايشان از گوش فرا دادن (به فرشتگان و دريافت پيام آسماني از ايشان) محروم و بركنارند) .
خداوند بوسيله قرآن جن و انس را به مبارزه طلبيده است:
{قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَـذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً} الإسراء: ٨٨
(بگو: اگر همه مردمان و جملگي پريان گرد آيند و متّفق شوند بر اين كه همچون اين قرآن را (با اين شيوههاي دلربا و معاني زيبا بسازند و) بياورند، نميتوانند مانند آن را بياورند و ارائه دهند، هرچند هم برخي از ايشان پشتيبان و مددكار برخي ديگر شوند (چرا كه قرآن كلام يزدان و معجزه جاويدان آفريدگار است و هرگز از معلومات محدود آفريدگان چنين چيزي ساخته نيست)) .
5- جن و شياطين نمي توانند در خواب کسی خود را به شكل رسول الله صلی الله علیه وسلم درآورند
شياطين از اينكه در خواب كسي خود را به شكل رسول الله صلی الله علیه وسلم در بياورند، عاجز و ناتوانند: در حديث ترمذي به ورايت حضرت ابوهريره رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم چنين آمده است:
« من رآني فإني أنا هو، فإنه ليس للشيطان أن يتمثل بي».(هر كس مرا در خواب ببيند، او در واقع مرا ديده است، زيرا شياطين نمي توانند خود را به شكل و صورت من دربياورند).( سنن ترمذي: 2/260)
در صحيحين از حضرت انس رضی الله عنه روایت شده که رسول اكرم صلی الله علیه وسلم فرمود:
« من رآني في المنام فقد رآني، فإن الشيطان لا يتمثل بي »
(هر كس مرا در خواب ببيند، مرا ديده است، زيرا شيطان نمي تواند خود را به شكل و صورت من در بياورد).
از ظاهر احاديث چنين استنباط مي شود كه شيطان نمي تواند به شكل و صورت واقعي رسول الله صلی الله علیه وسلم خود را بياورد، و اين چيز مانع اين نيست كه خود را بشكلي در آورد و چنان وانمود كند كه رسول الله صلی الله علیه وسلم است . اين نكته اي است كه ابن سيرين از امام بخاري آن را نقل مي كند.( صحيح بخاري: 12/383)
بنابر اين از حديث مذكور نمي توان استنباط كرد مبني بر اينكه هر كس رسول الله صلی الله علیه وسلم را در خواب ببيند، قطعاً او رسول الله ص را ديده است. خير، جز در صورتي كه خصوصيات و ويژگي هاي شخصي كه در خواب ديده است، با صفات رسول الله صلی الله علیه وسلم كه در احاديث آمده اند موافق باشند. بسياري رسول الله صلی الله علیه وسلم را در خواب ديده اند، اما با صفات و ويژگيهائي كه براي رسول الله صلی الله علیه وسلم نقل شده اند، مخالف بوده است.
6- جن ها نمي توانند از حدود مشخصي در فضا فراتر روند
خداوند مي فرمايد : {يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ . فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ . يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن نَّارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنتَصِرَانِ} الرحمن: ٣٣ - ٣٥
(اي گروه پريها و انسانها! اگر ميتوانيد از نواحي آسمانها و زمين بگذريد، بگذريد، وليكن نميتوانيد بگذريد مگر با قدرت عظيم (مادي و معنوي). پس كداميك از نعمتهاي پروردگارتان را تكذيب و انكار ميكنيد؟! آتش بيدود و مِس گداخته به سوي شما روانه ميگردد و بر سر شما ريخته ميشود، و شما همديگر را نميتوانيد ياري بدهيد) .
پس جن و شياطين با وجود قدرت و توان و سرعت حركتی که دارند، نمي توانند از حدود مشخصي فراتر روند و اگر خواسته باشند چنين بكنند، از بين خواهند رفت.
7- دري كه با ياد خدا بسته شده، جن ها نمي توانند آن را باز كنند
امام بخاري در صحيح خود از حضرت جابر بن عبدالله رضی الله عنه روايت مي كند كه رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود:
« إذا كان جنح الليل – أو أمسيتم – فكفوا صبيانكم، فإن الشياطين تنتشر حينئذٍ، فإذا ذهب ساعة من الليل فحلوهم، وأغلقوا الأبواب، واذكروا اسم الله، فإن الشيطان لا يفتح باباًَ مغلقاً».
(وقتي تاريكي شب فرا مي رسد يا موقع شام شود، كودكانتان را در منازل نگاه داريد، زيرا شياطين در اين لحظات پخش مي شوند. وقتي پاسي از شب مي گذرد، آنگاه كودكانتان را آزاد بگذاريد و درها را ببنديد و موقع بستن درها نام خدا را بگوييد، زيرا شياطين نمي توانند، درب بسته اي را باز كنند).( بخاري: 6/350 – 10/88 شماره: 3304)
و در عبارت مسلم از حضرت جابر رضی الله عنه چنين آمده است:
« غطوا الإناء، وأوكوا السقاء، وأغلقوا الباب، وأطفئوا السراج، فإن الشيطان لا يحلّ سقاءً، ولا يفتح باباً، ولا يكشف إناء».
(ظروف را بپوشانيد، دهنه مشك ها را ببنديد، درهاي خانه را قفل كنيد (ببنديد)، زيرا شيطان مشك بسته را باز نمي كند، درب بسته اي را باز نمي كند و ظرف پوشيده را مكشوف نمي كند).( صحيح مسلم: 3/1594 شماره 2012)
برگرفته از کتاب جن و شیاطین از منظر قرآن و سنت - د .عمر سلیمان اشقر